ماهی سارم ( سلیمانی )

ماهی سارم یا شیربندر که در ایران به نام مقوا سلیمانی نیز شناخته می‌شود از ماهیان بومی خلیج فارس و دریای عمان به‌شمار می‌رود. ماهی سارم در 45 کشور دیگر جهان نیز یافت می‌شود، چون در آب‌های اقیانوس هند و آرام غربی پراکنش دارد. در انگلیسی به نام Talang Queen fish و در منابع علمی به نام Scomberoide commersonnianus از آن یاد می‌شود. کویین فیش‌ها از ماهی‌ها، سرپایان، میگوها و صدف‌ها تغذیه می‌کنند. ماهی سارم ارزش غذایی بالایی دارد که آن را در دسته‌ی آبزیان با خواص ارزشمند جای می‌دهد. در بازار ایران میزان فروش آن بالاست و قیمت مناسبی دارد. در ادامه با جزییات به بررسی مشخصات ماهی سارم می‌پردازیم.

 

ارزش غذایی ماهی سارم در هر 100 گرم

در ارزیابی ارزش غذایی ماهی میزان آمینواسیدها اهمیت دارد. ترکیب لیپید ماهی سارم شامل 21 نوع اسید چرب است. فیله مقوا ماهی حاوی اسیدهای چرب غیر اشباع امگا است. در هر 100 گرم ماهی سارم؛ 10.3 درصد کالری، 1% چربی و 22% پروتیین وجود دارد.

 

خواص ماهی سارم

ماهی سارم به خاطر دارا بودن اسیدهای چرب با درجه غیراشباعی بالا عامل بازدارنده‌ای برای اختلالات قلبی عروقی به‌شمار می‌رود. همچنین اسیدهای چرب با درجه غیراشباعی بالا باعث کاهش تری‌گلیسیرید خون و فشار خون و تغییر متابولیسم گلوکز می‌شوند.

ماهی سارم برای جلوگیری از انواع سرطان‌ها، رشد و نمو مغز و افزایش قدرت بینایی مفید است. بافت عضله ماهی سرشار از پروتیین و چربی مفید و آسان هضم برای انسان است. ماهی شیربندر به دلیل داشتن کلسیم بالا و فسفر برای سلامتی استخوان‌ها و دندان‌ها و همچنین افزایش قد در طول رشد حایز اهمیت است. پتاسیم و سلنیوم موجود در ماهی شیربندر باعث کاهش دردهای عضلانی پس از تمرینات ورزشی و کارهای سنگین بدنی است.

ماهی سارم به لحاظ دارا بودن روی، ید، سدیم و منگنز یک منبع غنی ‌است. لیزین یکی از اسیدآمینه‌های ضروری بدن است که پیشگام سنتز گلوتامات است. کمبود این اسیدآمینه ضروری برای بدن که در ماهی سارم وجود دارد منجر به عقب افتادگی ذهنی و جسمی در افراد می‌گردد. کسانی که رژیم غذایی از نوع کاهش وزن دارند، گیاهخواران و ورزشکاران بیشتر از دیگران در معرض خطرکمبود لیزین هستند که استفاده از ماهی سارم این مشکل را برایشان مرتفع می‌سازد.

 

شکل ظاهری و شکل گوشت ماهی سارم

رنگ سر و سطح پشتی ماهی سارم به رنگ خاکستری نقره‌ای با لکه‌های برنزی است. ماهی سارم در امتداد کناره‌های خود در بالای خط جانبی لکه‌های نقره‌ای دارد که با مرگ این لکه‌ها تیره می‌شود. دم ماهی سارم دوشاخه و به طور کلی تیره رنگ است. همچنین با باله پشتی خاردار خود متمایز می‌شود که خارهای کوتاهی دارد. دارای بدنی فشرده،کشیده و دوکی‌شکل است. دهان بزرگ و پوزه‌ای صاف دارد. کویین فیش‌ها دندان‌های تیزی دارند و جنگجویان سرسختی هستند. گاهی می‌توانند به انداره 16 کیلوگرم و تا 120 سانتی‌متر رشد کنند. اندازه بیشتر طول ماهی‌های سارمی که در دریای عمان و خلیج فارس صید می‌شود به 90 سانتی‌متر و وزنشان به 3 کیلوگرم می‌رسد.گوشت ماهی سارم نرم، سفید و خوش طعم است و خارهای کمی دارد. وزن سایز کوچک ماهی شیربندر نیم کیلو، وزن سایز متوسط یک کیلو و وزن سایز بزرگ به هشت کیلو گرم می‌رسد.

 

محل زندگی ماهی سارم

ماهی سارم یا کویین فیش‌ها در مناطق گرمسیری هند و اقیانوس آرام، از دریای سرخ و سواحل شرقی افریقا تا غرب اقیانوس آرام، از شمال تا ژاپن و از جنوب تا استرالیا به طور گسترده توزیع شده‌اند. ماهی شیربندر در ترکیب صید کشورهای مجاور خلیج فارس و دریای عمان یافت می‌شود. چنان که در کراچی پاکستان در همه‌ی فصول در دسترس است. این نوع ماهی معمولا دسته‌هایی را در گروه‌های کوچک تشکیل می‌دهد و از خانواده گیش ماهیان است. آن‌ها معمولا در نزدیکی سواحل و خلیج‌های اطراف صخره‌ها حرکت می‌کنند اما می‌توان آن‌ها را در آب‌های عمیق‌تر تا عمق سی متری نیز یافت.

 

میزان خار و دورریز ماهی سارم

ماهی سارم خارهای بزرگ و کمی دارد که استفاده از آن را تسهیل می‌کند و به همین خاطر به یکی از پرطرفدارترین ماهیان دریایی تبدیل شده است. ناگفته پیداست که همه‌ی ماهیان دریایی بعد از پاک کردن مقداری دور ریز دارند اما ماهی سارم نسبت به برخی از ماهیان خوراکی ضایعات کم‌تری دارد.

در صورت خالی کردن شکم ماهی حدود 200-300 گرم و در صورت فیله کردن که نیاز است تیغ و فلس ماهی را به طور کامل جدا کرد حدود 400-500 گرم از وزن آن کم می‌شود. طبیعی است که اگر بخواهید ماهی را قطعه قطعه کنید دورریز بیشتری خواهد داشت.

 

بهترین روش پخت ماهی سارم

ماهی سارم یا کویین‌فیش‌ها در سراسر دنیا به روش‌های مختلفی طبخ می‌شوند. در برخی کشورهای آسیایی ماهی سارم را خشک می‌کنند و نمک می‌زنند. گوشت لذیذ و خوش طعم ماهی سارم از یک سو و خارهای کم آن از سوی دیگر ماهی سارم را برای سرخ کردن و کبابی مناسب می‌کند.

ماهی سارم گوشت بسیار لذیذی دارد و چون تیغ درشت و کم و گوشت نرمی دارد، برای سرخ کردن و کباب مناسب است. اگر طرفدار غذاهای سالم و کم‌روغن هستید می‌توانید ماهی شیربندر را آب‌پز و بخارپز کنید. همچنین می‌توانید شکم ماهی را خالی کنید و با استفاده از فر یک ماهی شکم‌پر خوشمزه درست کنید. طبخ ماهی سارم به صورت قلیه فوق‌العاده بوده و طرفداران زیادی دارد.

 

سخن آخر

ماهی سارم به دلیل داشتن خواص زیاد و متنوع، یکی از بهترین‌ ماهیان دریایی جنوب برای مصرف تمام گروه‌های سنی، افراد دارای رژیم، ورزشکاران، بیماران سرطانی و قلبی به شمار می‌رود. قیمت و عرضه‌ی مناسب ماهی شیربندر در بازار و همچنین داشتن تیغ کم و راحت پاک شدن مزیت دیگر آن است که موجب شده تا همواره در سبد غذایی بسیاری از مردم کشورهای مختلف دنیا قرار گیرد.